On Bearach go dtí an Rúis

Sceal insint le hAnton Mac Cába ar scaifte beag Éireannaigh cé gur ghlac saorántacht Rúiseach de brí a cuid creideamh insan gcoras cumannach agus réabhlóid na Rúise san cead leath den an fichiú haois. Le hAnton Mac Cába

Is fada an turas (journey) ó mhachairí (plains) na Rúise go dtí an Bearach i dTír Eoghan. Ní cheanglófá úafás (horror) campaí báis Stalin leis an bhaile.

Fuair mac céile (son-in-law) fir ón mBearach bás iontu. Léiríonn leabhar nua ón staraí (historian) Barry McLoughlin an bhaint (connection). ‘Left to the Wolves – Irish Victims of Stalinist Terror’ an teideal atá air. Ba ó iníon an fhir ón mBearach a fuair McLoughlin an teideal. D’imigh sí ón Rúis i 1937. D’fhág sí a fear céile ina diaidh, agus dúirt leis gur mhothaigh sí go raibh sí ‘leaving him to the wolves.’

Déanann an leabhar cur síos ar an bhean iontach go ndearnadh dearmad orthu. B’shin í Margaret ‘Daisy’ McMackin.

Ba Ghaeilgeoir í, a chur Gaeilge ar chuid de scríobhneoirí móra na Rúise, Chekov agus Turgenev. Ba Rúisíseoir í, a bhunaigh (founded) an roinn (department) Rúisíse i gColáiste na Trionóide.

Chaith sí seal maith ina cónaí i Moscó i 30idí an chéid seo caite.

B’as an Bearach dá hathair, John McMackin. Bhí an teaghlach bocht, agus chaith sé tamall ina phéas. Bhí sé ina phéas nuair a rugadh Daisy ar an Chlochan Liath i nDún na nGall in 1899. Cibé rud (whatever) a tharla, d’fhág John McMackin na péas gur chuir faoi i mBéal Feirste.

Bhí an teaghlach bocht go leoir. Nuair a bhí sí 13 bliain d’aois, thosaigh Daisy ag obair i monarchan éadaigh (clothes). Go luath fuair sí scolaireachtaí go Coláiste Naoimh Dominic i mBéal Feirste, ansin Ollscoil na Ríona (Queen’s University).

Agus í thart ar 20 fuair sí céim agus scolaireacht le dul chuig an Sorbonne i bPárás. Ba i bPárás a thosaigh sí ar an Rúisís.

Chaith sí dosaen bliain ag teagasc ina dhiaidh sin, bliain i Sasana agus an chuid eile in Éirinn. Bhí sí báúil (sympathetic) leis an chumannachas agus réabhlóid na Rúise.

B’éacht (adventure) iontach é dul chun na Rúise an t-am sin, ach rinne Daisy trí huaire é. B’é Peadar O’Donnell, duine de scríobhneoirí móra Dhún na nGall, a fuair an céad post dí mar aistritheoir (translator) i Moscó i 1932. Chaith sí sé mhí sa chathair. Thit sí i ngrá le cumannach ón Ostair, ach dealraíonn (seems) sé nach raibh an suim céanna aige innti.

D’fhill (returned) sí ar Éire ach ní raibh móran oibre ar fáil i mblianta ocracha sin na 30idí. Thug Ard-Rúnaí (General Secretary) an Pháirtí Cumannaigh litir dí, a fuair post eile mar aistritheoir dí sa Rúis.

Go gairid i ndiaidh dí pilleadh ar Mhoscó i 1936, casadh Patrick Breslin as Baile Átha Cliath uirthi. Ba chumannach é. Chuaigh sé chun na Rúise chun staidéar a dhéanamh, ansin d’fhan ag obair ann. Phós sé bean ón dtir, agus ghlac saorántacht (citizenship) Rúiseach. Dhá mhí i ndiaidh do Breslin agus Daisy buaileadh lena chéile, pósadh iad. Arís, phill Daisy ar Éire chun Gaeilge a chur ar chúpla leabhar.

Nuair a d’fhill sí ar an Rúis i 1937, ba léir dí go raibh úafás (horror) ag tarlú sa tír. Bhí daoine dá ngabháil (arrested) scon scan (wholesale). Cuireadh ina leith (they were accused) gur fealltóirí (traitors) iad.

Bhí Daisy ábalta imeacht agus pilleadh ar Éirinn. Da mba Poblachtánach-Cumannach Éireannach í, bhí sí slán (safe) mar go raibh pas (passport) de chuid na Breataine aici.

Níor tugadh cead imeachta do Bhreslin. Níor chuidigh údaráis na hÉireann leis.

Gabhadh é agus fuair sé bás i bpríosún. Ní raibh fhios ag a bhean go raibh sí ina baintreach (widow) go cionn blianta ina dhiaidh.

Léiríonn an leabhar an dóigh go raibh réabhlóid na Rúise ina comhartha (sign) dócháis (hope) don domhain. Ach thiontaigh (turned) sé ina thromluí (nightmare), gur scrios (destroyed) na daoine a ba dhílse (most loyal) dó. D’fhoilsigh Irish Academic Press ‘Left To The Wolves.’ Tá sé ar fáil ar Amazon ar an idirlíon.

Bhí an t-ailt seo foilsithe don cead am insan Ulster Herald

Mick is founding editor of Slugger. He has written papers on the impacts of the Internet on politics and the wider media and is a regular guest and speaking events across Ireland, the UK and Europe. Twitter: @MickFealty